Η φωνή του προφήτη

Η απολλώνια μαντική, το κρυπτικό “Έψιλον” των Δελφών, ο εκστασιασμός της διονυσιακής ακολουθίας και τα όργια των μαινάδων, η πορεία στην Ιερά Οδό προς την Ελευσίνα και η βιωματική εμπειρία των υπερφυών μυστηρίων της, όπως άλλωστε και η μέθεξη στα δρώμενα των Καβειρίων, ιχνηλατούν την μυστική οδό των Ελλήνων και σηματοδοτούν τις ιεροτελεστίες του περάσματος τους στο επέκεινα, σε αναζήτηση και ανεύρεση του θείου.

Είναι οι δρόμοι της θέωσης που αποκάλυψε το αρχαίο ελληνικό πνεύμα πριν από την έλευση της χριστιανικής ορθοδοξίας. Η γνωριμία μας με αυτούς, μέσα από την δύναμη του λόγου και την διεισδυτική ματιά της εικόνας, δεν είναι απλά ένα οφειλόμενο ιστορικό “πρέπει”, αλλά η καταλυτική σήραγγα που μας οδηγεί στον ένθεο εαυτό μας και στην ιερή συνεύρεση με το θείο

Είναι ξεπερασμένη η ιδέα της προόδου; Ο επιστήμονας και διανοούμενος Steven Pinker μας καλεί να αποστασιοποιηθούμε από τους φρικιαστικούς τίτλους των ειδήσεων και τις αποκαλυπτικές προφητείες που παίζουν με τους φόβους και τις προκαταλήψεις μας. Κι αντί γι’ αυτό να δούμε τα γεγονότα: σε εβδομήντα πέντε εντυπωσιακά διαγράμματα, ο Pinker δείχνει ότι σήμερα υπάρχει βελτίωση από κάθε άποψη –μακροζωία, υγεία, ευημερία, ασφάλεια, ειρήνη, γνώση και ευτυχία– όχι μόνο στη Δύση, αλλά και σε όλο τον κόσμο. Αυτή η πρόοδος δεν είναι αποτέλεσμα παρέμβασης κάποιας μυστηριώδους δύναμης. Είναι ένα δώρο του Διαφωτισμού: η απόδειξη ότι η λογική και η επιστήμη μπορούν να βελτιώσουν τη ζωή των ανθρώπων.

Ο Διαφωτισμός, όπως γνωρίζουμε πλέον, δεν ήταν απλώς μια ελπίδα, παρήγαγε αποτελέσματα. Αλλά σήμερα, περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται σθεναρή υπεράσπιση. Ο Διαφωτισμός αντιτίθεται σε πράγματα που είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση –τον απολυταρχισμό, τη δαιμονοποίηση, τη «μαγική σκέψη»–, τα οποία οι δημαγωγοί είναι έτοιμοι να εκμεταλλευτούν. Πολλοί θεωρητικοί, λόγω πολιτικών, θρησκευτικών ή ρομαντικών πεποιθήσεων, τον πολεμούν. Το αποτέλεσμα είναι ένας διαβρωτικός φαταλισμός και η τάση να καταστρέφουμε τους πολύτιμους θεσμούς της φιλελεύθερης δημοκρατίας και της παγκόσμιας συνεργασίας.

Με ικανότητα εμβάθυνσης και προικισμένη γραφή, ο Pinker υπερασπίζεται τη λογική, την επιστήμη και τον ουμανισμό: τα ιδανικά που χρειαζόμαστε για να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματά μας και να συνεχίσουμε την πρόοδο.

Οι έρευνες και τα πορίσματα ενός από τους εισηγητές της σύγχρονης κοσμολογίας, σχετικά με τις μεταβολές και ανακατατάξεις στον πλανήτη μέσα από τη διαδρομή αιώνων.

Τα «Πολιτικά Παραγγέλματα» αποτελούν πρακτική διδασκαλία για κάποιον που πρόκειται να ασχοληθεί με την πολιτική. Ο συγγραφέας βρίσκει τρόπο να χρησιμοποιήσει την εκπληκτική πολυμάθειά του, παραθέτοντας ανέκδοτα, αποσπάσματα, λόγους από την ελληνική και ρωμαϊκή γραμματεία και ιστορία, γιατί πιστεύει ότι η ιστορία είναι ο καλύτερος δάσκαλος για όποιον επιθυμεί να διακριθεί στην πολιτική. Καλλιεργημένος, με θαυμάσια μνήμη και με ανοιχτό μυαλό, ο Πλούταρχος βλέπει τα πάντα από την ηθική τους πλευρά και επιδεικνύει πρακτική και συγχρόνως ιδεαλιστική λογική, εκφράζοντας, αν όχι το βάθος της ελληνικής σκέψης, σίγουρα ενδιαφέρον γεμάτο ειλικρίνεια για τον κόσμο της πόλης και τον πολίτη, για επίδειξη σωφροσύνης και μέτρου και αποστροφή στις ακρότητες. Έχει βαθιά πίστη ότι η λογική πρέπει και μπορεί να ορίζει τη ζωή. [Απόσπασμα από το κείμενο στο οπισθόφυλλο της έκδοσης]

Η ποιητική αυτή συλλογή γράφτηκε στη μνήμη των εθνικών ποιητών Διονυσίου Σολωμού και Ανδρέα Κάλβου, οι οποίοι περιέγραψαν με σαφήνεια και ακρίβεια τις πτυχές της πολύπλευρης και πολυσυζητημένης έννοιας της ελευθερίας.

Η αναψηλάφηση των βαθιών νοημάτων της ελευθερίας σε επίπεδο ατομικό, κοινωνικό και εθνικό, γίνεται με αντικειμενικό σκοπό να θυμούνται οι παλαιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι.

Δεν θα μπορούσε βέβαια κάποιος να αγνοήσει σημαντικά σημεία από την πλούσια αρχαία ελληνική γραμματεία που βοηθούν στην καταγραφή και κατανόηση της ελευθερίας του ανθρώπου, όπως είναι μερικές από τις θεότητες του αρχαίου ελληνικού πανθέου. Όπως, επίσης, δεν παραλείπεται να αναφερθούν και λαϊκές δοξασίες, π.χ. ο μύθος της Γοργόνας, που βοηθούν και αυτές με τον δικό τους τρόπο στην κατανόηση της μεγάλης έννοιας της ελευθερίας

Ταυτόχρονα, στο βιβλίο αυτό, αναφέρονται διαχρονικά γεγονότα και σημαντικά στοιχεία που καθορίζουν τη ζωή του κάθε ανθρώπου, από την γέννησή του μέχρι τον θάνατό του, χωρίς αυτά να αποστασιοποιούνται από την πάντα επίκαιρη έννοια της ατομικής του ελευθερίας.

Τέλος το βιβλίο καταλήγει με ένα πανανθρώπινο ύμνο για την Ελευθερία, όπως τουλάχιστον τον προσεγγίζει ο γράφων, ο οποίος δεν ξεχνά ούτε στιγμή ότι ο κύριος κριτής ενός συγγραφικού έργου, διαχρονικά, είναι μόνον ένας: ο αναγνώστης!